Ngày 10/02/2026, Viện Đào tạo số và Khảo thí, Đại học Quốc gia Hà Nội (VNU-IDT) đã tổ chức thành công Hội thảo khoa học: “Giải pháp phát triển kỳ thi đánh giá năng lực (HSA) đạt tiêu chuẩn chất lượng quốc tế”. Hội thảo là diễn đàn chuyên môn quan trọng nhằm thảo luận về các giải pháp kỹ thuật tiên tiến nhất để nâng tầm kỳ thi HSA tiệm cận với các chuẩn mực khảo thí toàn cầu như SAT và ACT, …

Phát biểu khai mạc, PGS.TS. Nghiêm Xuân Huy – Viện trưởng VNU-IDT khẳng định nhu cầu cấp thiết về việc tham vấn kỹ thuật và cập nhật các phương pháp đo lường hiện đại để phục vụ mục tiêu chuẩn hóa quy trình, mô hình thi, đề thi, thang điểm và các kỹ thuật tiên tiến trên thế giới nhằm nâng cao chất lượng kỳ thi HSA. Sự kiện không chỉ tập trung vào trao đổi học thuật mà còn hướng tới việc thực hiện các giải pháp kỹ thuật cụ thể trong công tác chuyên môn của Viện.

PGS.TS. Nghiêm Xuân Huy chia sẻ thêm định hướng HSA không chỉ dừng lại ở việc tổ chức thi mà đã và đang hướng tới sự minh bạch và chính xác trong đo lường. Đặc biệt, trước những dự thảo mới của Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc tổ chức các kỳ thi độc lập, PGS.TS. Nghiêm Xuân Huy đã đặt ra bài toán chiến lược: Làm thế nào để HSA không chỉ là một kỳ thi được xã hội công nhận mà còn phải được "chứng nhận" về mặt kỹ thuật theo các tiêu chuẩn khắt khe của quốc tế. Đây là sự cam kết đầu tư của IDT vào chiều sâu khoa học, sử dụng các phương pháp đo lường tiên tiến nhất để đảm bảo quyền lợi cho thí sinh và chất lượng tuyển sinh cho các cơ sở giáo dục đại học.

Tâm điểm của hội thảo là sự hiện diện của diễn giả chính – TS. Phạm Ngọc Duy. Là một chuyên gia về tâm trắc học (psychometrics), TS. Duy có bề dày kinh nghiệm làm việc tại các tổ chức khảo thí hàng đầu thế giới như Viện Giáo dục và Khảo thí Hoa Kỳ (ETS), Đại học Massachusetts Amherst (UMass) và hiện tại là New Meridian Corporation (Hoa Kỳ).

Đáng chú ý, TS. Phạm Ngọc Duy từng là cán bộ của ĐHQGHN và trực tiếp tham gia vào những dự án đánh giá năng lực đầu tiên từ những năm 2012-2013. Với nền tảng công tác nhiều năm tại ĐHQGHN và kiến thức sâu rộng và kinh nghiệm thực tiễn tại Mỹ, TS. Duy đã mang đến hội thảo những góc nhìn mới mẻ, hiện đại và mang tính ứng dụng cao.

Hội thảo đã lắng nghe những chia sẻ chuyên sâu từ TS. Phạm Ngọc Duy về các nội dung chính sau:

Quy trình xây dựng đề thi 20 bước: Diễn giả đã phân tích mô hình Sireci (2017) – quy trình tiêu chuẩn quốc tế giúp đảm bảo độ tin cậy và giá trị cho bài thi ngay từ khâu thiết kế đề thi. Qua đối chiếu với HSA cho thấy có tự tương đồng trong quy trình xây dựng ngân hàng câu hỏi thi HSA với các tiêu chuẩn quốc tế.

Lý thuyết Khảo thí hiện đại (IRT): Điểm nhấn của phiên báo cáo là việc ứng dụng Lý thuyết Ứng đáp câu hỏi (Item Response Theory - IRT) 1PL, 2PL, 3PL và các mô hình lý thuyết tiên tiến đang được áp dụng tại các tổ chức khảo thí hàng đầu thế giới như ETS. Các mô hình này cho phép phân tích sâu tính chất của từng câu hỏi, đảm bảo tính công bằng cho thí sinh.

Công cụ phân tích: Phần mềm R cùng các gói thư viện chuyên dụng như MIRT được giới thiệu như một công cụ hỗ trợ đắc lực giúp hiện thực hóa các thuật toán phức tạp của IRT trong việc xử lý dữ liệu lớn từ kỳ thi HSA.

Hội thảo đi sâu vào các vấn đề kỹ thuật cốt lõi thông qua hai phiên báo cáo chất lượng, giải quyết các thách thức mà HSA đang đối mặt trên hành trình hội nhập.

Trong phiên báo cáo thứ nhất “Upgrade HSA to Meet International Testing Standards: Steps and Solutions”, diễn giả đã trình bày quy trình 20 bước xây dựng ngân hàng câu hỏi và đề thi theo mô hình của Giáo sư Sireci (2017). Một điểm nhấn chuyên môn quan trọng được thảo luận sâu là kỹ thuật phân tích sự khác biệt tiểu mục (Differential Item Functioning - DIF).

TS. Duy đã đưa ra ví dụ điển hình về "Bóng bầu dục Mỹ" để minh họa cho tính công bằng trong đề thi. Một câu hỏi đọc hiểu về bóng bầu dục có thể tạo lợi thế cho nhóm thí sinh da trắng (nhóm Reference) hơn so với nhóm thí sinh bản địa hoặc châu Á (nhóm Focal), dù năng lực đọc hiểu của họ là như nhau. Việc áp dụng kỹ thuật DIF giúp loại bỏ các yếu tố thiên lệch (bias), giúp đề thi HSA công bằng hơn đối với các thí sinh bất kể vùng miền hay giới tính.

Phiên báo cáo thứ hai “How to make test scores independent from test forms” tập trung vào kỹ thuật cân bằng (equating) và thiết lập thang điểm chuẩn hóa (scale score). Thay vì sử dụng điểm thô (raw score) vốn phụ thuộc vào độ khó dễ của từng mã đề, việc chuyển đổi sang điểm chuẩn hóa dựa trên Lý thuyết Ứng đáp Câu hỏi (Item Response Theory - IRT) giúp kết quả thi có giá trị so sánh ngang bằng giữa các đợt thi khác nhau. Diễn giả cũng giới thiệu việc ứng dụng phần mềm Rstudio và các gói thư viện chuyên dụng như mirt để xử lý dữ liệu lớn, giúp HSA tiến gần hơn đến mô hình của SAT hay ACT.

Phiên thảo luận của hội thảo sôi nổi dưới sự điều phối của TS. Vương Thị Phương Thảo – Phó Viện trưởng và ThS. Nguyễn Văn Dũng – Trưởng Phòng Nghiên cứu Đo lường và Đánh giá. Các cán bộ của VNU-IDT đã nhiệt tình tham gia chia sẻ những thách thức trong quá trình vận hành.

Một vấn đề "nóng" được đưa ra là khó khăn trong việc thử nghiệm câu hỏi (field test) khi một số học sinh không thể hiện hết năng lực của mình khi làm bài, dẫn đến dữ liệu không phản ánh đúng năng lực. Giải đáp vấn đề này, TS. Phạm Ngọc Duy đã đề xuất giải pháp "embedded field test" (thử nghiệm lồng ghép) kết hợp với kỹ thuật "drift analysis" (phân tích sự biến động của các tham số câu hỏi trong các lần thử nghiệm khác nhau) để cập nhật liên tục độ khó của câu hỏi theo thời gian thực mà không cần tổ chức các đợt thi thử nghiệm riêng biệt tốn kém. HSA thiết kế câu hỏi thử nghiệm trong đề thi chính thức đã làm tăng độ tin cậy trong các chỉ số đánh giá của câu hỏi.

ThS. Nguyễn Bá Tiến cũng đóng góp ý kiến về việc ứng dụng Học máy (Machine Learning) trong quy đổi điểm thi, tạo nên một cuộc tranh luận thú vị về sự cân bằng giữa độ chính xác của thuật toán và tính minh bạch, dễ giải thích của phương pháp bách phân vị truyền thống.

Hội thảo khoa học ngày 10/02/2026 đã thành công rực rỡ, không chỉ cung cấp những giải pháp kỹ thuật cụ thể (như báo cáo kỹ thuật, quy trình cân bằng điểm) mà còn tạo điều kiện để công tác tổ chức thi HSA có dịp nhìn lại tối ưu hóa quy trình kỹ thuật để nâng cao hơn nữa chất lượng kỳ thi.

Với sự chỉ đạo sát sao của Ban lãnh đạo Viện, sự tham vấn từ các chuyên gia quốc tế uy tín và tinh thần cầu thị, học hỏi của đội ngũ cán bộ, Kỳ thi Đánh giá năng lực (HSA) của Đại học Quốc gia Hà Nội đang vững bước trên lộ trình chuyên nghiệp hóa. Những nỗ lực này là minh chứng rõ nét nhất cho cam kết của VNU-IDT: Cung cấp cho xã hội một công cụ đo lường năng lực tin cậy, công bằng và đạt chuẩn mực quốc tế.

VNU-IDT Media